Dani evropske baštine se svakog septembra obilježavaju širom Evrope pod pokroviteljstvom Evropske komisije i Savjeta Evrope. Tema manifestacije za 2025. godinu bila je „Arhitektonska baština: prozor u prošlost, vrata za budućnost“. U Crnoj Gori je realizovano 40 programa u 15 opština, a posebno mjesto u promociji naše graditeljske baštine zauzeli su katuni.
Orjenski katuni – prošlost i budućnost
U selu Kameno je 25. septembra 2025. održana panel-diskusija posvećena graditeljskoj baštini Orjena. Na panelu su učestvovali Ivan Mališić (RRA BKP), dr Veselin Luburić (NPCG) i Aleksandra Kapetanović (NVO Expeditio/RRA BKP). Razgovaralo se o neophodnosti očuvanja autentičnosti katunskog života u sudaru sa savremenim turizmom.
Istaknuto je da bi katuni pri revitalizaciji morali očuvati primarnu svrhu vezanu za stočarstvo. Turizam je prepoznat kao dodatni benefit, ali ne smije postati glavna djelatnost, što zahtijeva sinergijsko djelovanje institucija i opipljiv podsticaj eko-turističkoj ponudi.
Istraživanje i dokumentovanje katuna
U Gornjoj Lastvi je 26. septembra održan stručni skup o vernakularnoj arhitekturi uz izložbu crteža rađenih metodom Vernadoc. Arhitektica Aleksandra Kapetanović predstavila je istraživačke aktivnosti sprovedene posljednjih decenija u Crnoj Gori, uključujući radove Univerziteta Crne Gore, francuskog CNRS-a i projekte RRA BKP.
Dosadašnja istraživanja predstavljaju značajne pomake u tretiranju nedovoljno valorizovane graditeljske baštine katuna. Ona čine neophodnu osnovu za adekvatnu zaštitu i moraju biti nastavljena kako bi se sačuvao ovaj jedinstveni dio crnogorskog identiteta.
Učešće Regionalne razvojne agencije na ovim manifestacijama potvrđuje posvećenost agencije da katune, kao živi muzej naše prošlosti, postavi na mjesto koje im pripada u okviru evropske kulturne mape.
